Integracja sensoryczna to proces neurologiczny, który pozwala mózgowi na efektywne odbieranie, przetwarzanie i reagowanie na różnego rodzaju bodźce zmysłowe, takie jak dotyk, wzrok, słuch, zapach, czy informacje związane z równowagą. Dzięki sprawnej integracji sensorycznej możliwe jest prawidłowe funkcjonowanie w codziennym życiu, uczenie się, rozwijanie koordynacji ruchowej oraz utrzymywanie relacji z rówieśnikami.
Proces ten rozpoczyna się już w życiu płodowym i rozwija się dynamicznie w pierwszych latach życia. Nasz układ nerwowy nieustannie odbiera informacje z różnych systemów zmysłowych, łączy je i przetwarza w mózgu, co pozwala nam adekwatnie reagować na otaczające nas środowisko. Dzięki integracji sensorycznej dziecko wie, jak utrzymać równowagę podczas jazdy na rowerze, czy jak dobrać siłę podczas rysowania lub chwytania przedmiotów.
Jakie mogą być zaburzenia bodźców sensorycznych?
Zaburzenia integracji sensorycznej to nieprawidłowe przetwarzanie bodźców zmysłowych przez mózg. Mogą one występować w różnych formach, wpływając negatywnie na codzienne funkcjonowanie dziecka. Objawy mogą być subtelne lub bardzo wyraźne, a trudności te często wpływają na rozwój społeczny, emocjonalny i motoryczny.
Do najczęściej występujących zaburzeń należą:
Nadwrażliwość sensoryczna – dziecko nadmiernie reaguje na bodźce, takie jak dźwięki, zapachy (np. wanilia) czy dotyk. Może unikać kontaktu fizycznego, przeszkadzają mu metki w ubraniach lub zbyt silne światło.
Podwrażliwość sensoryczna – dziecko słabo odczuwa bodźce i poszukuje silnych wrażeń zmysłowych. Może np. często się kręcić, uderzać, nie reagować na ból lub mieć trudności z rozpoznaniem smaków i zapachów.
Problemy z modulacją sensoryczną – trudność z odpowiednim dopasowaniem reakcji do danego bodźca. Może się to objawiać zmiennością nastroju, impulsywnością lub wycofaniem.
Zaburzenia posturalne – trudności z utrzymaniem pozycji ciała, wynikające z nieprawidłowej integracji sygnałów z układu przedsionkowego i proprioceptywnego.
Trudności z planowaniem motorycznym (dyspraxia) – dzieci z tym zaburzeniem mają kłopot z organizowaniem i wykonywaniem sekwencji ruchowych, np. ubieraniem się, jazdą na rowerze czy uczestnictwem w zabawach ruchowych.
Zaburzenia te nie zawsze są łatwe do rozpoznania. Często są mylone z nieposłuszeństwem, nadpobudliwością czy nawet autyzmem. Dlatego warto, by opiekunów zaniepokojonych zachowaniem dziecka skonsultowało się z terapeutą integracji sensorycznej.
Jak wygląda diagnoza zaburzeń integracji sensorycznych?
Proces diagnozowania zaburzeń SI (skrót od ang. sensory integration – si) rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu z rodzicami oraz obserwacji dziecka w różnych sytuacjach. Terapeuta SI ocenia reakcje na różne bodźce zmysłowe, analizując m.in. reakcje na dotyk, słuch, wzrok, równowagę czy zdolności motoryczne.
Często wykorzystywane są specjalistyczne testy, które badają funkcjonowanie systemów zmysłowych oraz poziom rozwoju psychoruchowego. Dzięki temu można określić, czy trudności dziecka mają swoje źródło w nieprawidłowej integracji sensorycznej, a jeśli tak – jakie konkretnie obszary wymagają wsparcia.
Po postawieniu diagnozy opracowywany jest indywidualny plan terapii. Terapia SI odbywa się w specjalnie przystosowanych salach i polega na wykonywaniu przez dziecko różnorodnych, atrakcyjnych dla niego ćwiczeń, które wspierają jego rozwój sensoryczny. Zajęcia mogą obejmować np. huśtanie się, zabawy z piłkami, wspinanie się, toczenie czy manipulowanie różnymi teksturami.
Celem terapii nie jest „nauczenie” dziecka konkretnych umiejętności, lecz usprawnienie działania jego układu nerwowego, tak aby lepiej odbierał i interpretował bodźce. Dzięki temu dziecko zyskuje większą zdolność do samoregulacji, koncentracji oraz nawiązywania relacji z innymi.
Podsumowanie
Integracja sensoryczna to fundament prawidłowego funkcjonowania każdego człowieka – zarówno w sferze motorycznej, jak i społecznej oraz emocjonalnej. Zaburzenia integracji sensorycznej mogą znacznie utrudniać codzienne życie, dlatego warto jak najszybciej je rozpoznać i rozpocząć odpowiednią terapię SI. Dobrze przeprowadzona diagnoza i regularne ćwiczenia pod okiem specjalisty pozwalają dziecku osiągnąć większą niezależność i lepiej odnaleźć się w przestrzeni społecznej.
Rodzice i opiekunowie, którzy zauważają u swoich dzieci nietypowe reakcje na bodźce zmysłowe, powinni zgłębić temat i zasięgnąć porady specjalistów. Więcej informacji na temat integracji sensorycznej można znaleźć na stronie si, gdzie dostępne są także praktyczne wskazówki dla rodziców i terapeutów.
